De geschiedenis van een foto – Pressa

Op 27-jarige leeftijd fotografeerde Werner Mantz in Keulen het gebouw van de ‘Kölnische Zeitung’, onderdeel van de Wereldperstentoonstelling, kortweg ‘Pressa’ genaamd.
Van deze foto kwamen twee versies in omloop. Een van het gebouw bij dag, die als ansichtkaart in omloop kwam en een andere die bij nacht werd gemaakt. Een juist deze nachtopname kreeg een bijzondere geschiedenis.

De Internationale Presse-Ausstellung”, kortweg Pressa genaamd, was een zes maanden durende tentoonstelling in Keulen. Zij werd twaalf mei 1928 geopend en moest een afspiegeling zijn van de groeiende culturele en economische betekenis van de schrijvende pers. Het was een tentoonstellingsterrein met als centraal gebouw de ‘Messe’. Deze in bakstenen opgetrokken markante constructie was al vier jaar eerder gebouwd en is te vinden aan de overzijde van de Dom, naast de Hohenzollernbrug. Daarnaast stonden er verschillende paviljoens, ontworpen door architecten als Mendelsohn en Schumacher, bovendien het tentoonstellingsgebouw van de ”Kölnische Zeitung” van Riphahn en Grod.

Kölnische Zeitung - 1928
Kölnische Zeitung – 1928

Ook deze paviljoens zijn door Werner Mantz gefotografeerd. Excellente foto’s hiervan zijn te vinden in ‘Vision vom Neuen Köln’ (juni 2000).

In het boek van Albert Vigoleis Thelen ‘Het eiland van het tweede gezicht’ (een aanrader voor de liefhebber van het Interbellum) kom ik geheel onverwacht de Pressa tegen. Tot nu toe stond de Pressa voor een veel gepubliceerde foto van een gebouw, een buitenkant, een tweedimensionale façade, maar door dit boek werd het gebouw toegankelijk. De hoofdpersoon uit de roman Vigoleis was tijdelijk als wetenschappelijke gids werkzaam op de cultuurhistorische afdeling van de Pressa, Keulens roem en verderf. De opening immers begon al met een tekort van dertig miljoen en werd door de toenmalige burgemeester Adenauer verricht, zoals historische bronnen vermelden. De paviljoens waren aldus de schrijver geheel gevuld met toonzalen, waarin zich zowel authentieke, als ook veel namaakdocumenten bevonden, waar Vigoleis met veel gevoel voor ‘Dichtung und Wahrheit’ het publiek rondleidde.

Hierdoor krijg je een beeld van wat er allemaal in die paviljoens te zien was en wat de Pressa beoogde. Een soort wereldtentoonstelling van en over de pers en dit in het zeer dynamische tijdperk van het modernisme, een korte periode van grote welvaart, ter meerdere glorie van Keulen en zijn burgemeester Adenauer.

Van honderd naar tweeënzestigduizend

In het standaardwerk van Michael Koetzle ‘das Foto Kunst – und Sammelobjekt’ wordt beschreven hoe de galerist Kicken (van toentertijd Kicken en Schürmann) tijdens Art Basel voor 400 dollar originele vintage prints van Mantz verkocht aan Amerikaanse handelaren. Een van deze prints was de nachtopname van de Pressa. Voor een Amerikaanse kunsthandelaar waren die vierhonderd dollar peanuts, voor de toen nog jonge handelaren was het een winst van vierhonderd procent. Mijn vader haalde ze immers uit de lade en verkocht ze voor maar liefst honderd dollar. Het was midden in de jaren zeventig en toen stelde honderd dollar nog iets voor. Diezelfde vintage print werd in maart 2006 bij Sotheby’s in New York verkocht voor 62.000 dollar… en er stond keurig bij vermeld: provenance Kicken und Schürmann.

Niemand van ons had ooit verwacht dat deze foto zo explosief in prijs zou stijgen, ook de jonge kunsthandelaren niet, ofschoon zij er snel achter kwamen dat deze en andere foto’s voor een veelvoud nog vrijwel dezelfde dag verkocht werden in New York. Nog steeds is Amerika het land waar zich de meeste verzamelaars bevinden en ook de hoogste prijzen betaald worden. En dat het snel ging met de Pressa-foto bleek, toen deze al in december 1980 op een affiche prijkte van een grote tentoonstelling over de Duitse Fotografie in de jaren twintig. Deze expositie werd geïnitieerd door het San Francisco Museum of Modern Art met als titel: ’Avant-garde Photography in Germany 1919-1939’. Als vervolg hierop verscheen in 1962 van de auteur Van Deren Coke bij Schirmer/Mosel te München een boekwerk met dezelfde titel.

En dat ook deze petite histoire in boekvorm zou verschijnen, had ik zeker niet verwacht. Zo zie je maar weer niets blijft geheim.

Ten slotte: wie schetst mijn verbazing, nu ik verneem dat deze beroemde foto op dit moment wederom te zien is in de expositie ‘Images & magies d’architecture à travers 150 ans de photographies’ vlakbij Parijs. De expositie is nog te zien tot en met 31 maart 2009.

Parc de Sceaux - foto van Werner Mantz
Parc de Sceaux - Parijs

Clément Mantz

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s